Quỹ ngân sách nhà nước và quản lý quỹ ngân sách nhà nước là gì?

Thứ hai, 04/11/2019
Quỹ ngân sách nhà nước là một thuật ngữ không phải cũng có thể biết được. Vậy quỹ ngân sách của nhà nước là gì? Và cách quản lý quỹ ngân sách nhà nước là như thế nào?

Chúng ta vẫn thường hay tự hỏi: Quỹ ngân sách của nhà nước là gì? Do đây là một thuật ngữ kinh tế nên cũng khá khó hiểu nếu như bạn không phải là một dân chuyên kinh tế. Nhưng với bài viết dưới đây, Timvieclam365.net sẽ giúp bạn hiểu rõ ngọn ngành của ngân sách nhà nước, đồng thời cũng biết được cách quản lý quỹ ngân sách nhà nước như thế nào cho dù bạn là ai. Hãy cùng nhau mở mang kiến thức kinh tế nào.

1. Khái niệm quỹ ngân sách nhà nước

Quỹ ngân sách nhà nước là một thuật ngữ chỉ các khoản thu bao gồm từ thuế, lệ phí, phí, khoản thu từ hoạt động kinh doanh kinh tế của nhà nước, các khoản đóng góp của những tổ chức cá nhân, các khoản viện trợ, khoản thu khác theo pháp luật các khoản Nhà nước vay để có thể bù đắp bội chi để đưa vào cân đối ngân sách nhà nước. Bao gồm những khoản chi như: chi phí cho phát triển kinh tế xã hội, bảo đảm cho quốc phòng an ninh, đảm bảo hoạt động bộ máy Nhà nước, những khoản chi trả của Nhà nước, các khoản chi viện tợ cùng các khoản chi khác theo quy định của pháp luật … Là khoản dự toán hàng năm về tất cả nguồn tài chính được huy động cho Nhà nước và sử dụng những nguồn tài chính đó với mục đích bảo đảm thực hiện chức năng của nhà nước do Hiến pháp của nước ta quy định. Đây cũng chính là nguồn tài chính tập trung quan trọng nhất của hệ thống tài chính quốc gia.

Khái niệm quỹ ngân sách nhà nước
Khái niệm quỹ ngân sách nhà nước

Ngoài ra nó còn là tiềm lực và sức mạnh cho tài chính của Nhà nước. Quản lý cũng như điều hành ngân sách nhà nước có những tác động chi phối trực tiếp tới các hoạt động diễn ra trong nền kinh tế.

2. Những đặc điểm của quỹ ngân sách nhà nước

Quỹ ngân sách nhà nước không chỉ là nguồn lực giúp cho bộ máy Nhà nước được nuôi dưỡng mà còn là công cụ hữu hiệu để Nhà nước quản lý, điều tiết nền kinh tế trong nước và giải quyết tất cả các vấn đề trong xã hội.

Vậy thì quỹ ngân sách nhà nước có những đặc điểm gì? Về cơ bản, quỹ ngân sách nhà nước gồm có 5 đặc điểm như sau:

- Tạo lập và sử dụng quỹ ngân sách nhà nước gắn liền với tiềm lực kinh tế - chính trị của Nhà nước và được Nhà nước tiến hành trên cơ sở những luật lệ nhất định. Ngân sách nhà nước không chỉ là một bộ luật tài chính đặc biệt mà còn là một bộ luật do Quốc hội quyết định thông qua hằng năm, nhưng mang tính chất áp đặt và bắt buộc các chủ thể kinh tế  - xã hội có liên quan phải tuân thủ theo.

- Ngân sách nhà nước luôn gắn chặt với sở hữu Nhà nước và chứa đựng những lợi ích chung, lợi ích cho cộng đồng. Bên cạnh đó, Nhà nước còn là chủ thể duy nhất có được quyền quyết định các khoản thu chi của ngân sách nhà nước, hoạt động này nhằm giúp Nhà nước giải quyết vấn đề liên quan tới quan hệ lợi ích trong xã hội khi Nhà nước đóng vai trò tham gia phân phối nguồn tài chính quốc gia giữa Nhà nước với các tổ chức kinh tế xã hội,…

- Ngân sách nhà nước còn là một bản dự toán thu chi. Các cơ quan, đơn vị có trách nhiệm là phải đề ra những ngân sách nhà nước và các thông số quan trọng liên quan tới chính sách mà chính phủ thực hiện trong năm tài khóa tiếp theo. Cơ sở cho thực hiện ngân sách chính phủ là các khoản thu chi nhà nước. Những chính sách không được dự kiến trong ngân sách của Nhà nước thì sẽ không được tính vào việc thực hiện. Việc thông qua ngân sách nhà nước là một nhiệm vụ quan trọng, biểu hiện sự đồng tình của Quốc hội về chính sách của nhà nước.

- Ngân sách nhà nước đồng thời là một bộ phận cơ yếu của hệ thống tài chính quốc gia. Với hệ thống quốc gia bao gồm: tài chính nhà nước, tài chính doanh nghiệp, trung gian tài chính, tài chính cá nhân hoặc hộ gia đình.

Có thể nói tài chính nhà nước tác động sâu sắc tới sự hoạt động và phát triển của toàn bộ nền kinh tế xã hội. Nó tập trung và huy động một bộ phận nguồn lực tài chính từ các định chế tài chính khác. Chủ yếu là thông qua thuế và các khoản thu có mang tính chất thuế. Với những nguồn lực huy động được, chính phủ sẽ sử dụng quỹ ngân sách để tiến hành cấp phát kinh phí và tài trợ vốn cho các tổ chức kinh tế, các đơn vị thuộc khu vực công với mục tiêu phát triển kinh tế xã hội.

Những đặc điểm của quỹ ngân sách nhà nước
Những đặc điểm của quỹ ngân sách nhà nước

- Luôn gắn liền với tính giai cấp. Ở thời phong kiến, ngân sách nhà nước còn sơ khai và tùy tiện, lẫn lộn giữa ngân khố của vua và ngân sách Nhà nước phong kiến. Lúc này, hoạt động thu và chi chỉ mang tính cống nạp, ban phát của nhà vua với các tầng lớp dân cư, quan ại, thương nhân, thợ thuyền cùng với các nước chư hầu.

Hầu hết quyền thu chi của nhà nước do người đứng đầu quyết định. Tuy nhiên, hiện nay dưới chế độ nhà nước XHCN thì ngân sách nhà nước được dự toán, thảo luận phê chuẩn bởi cơ quan pháp quyền, quyền quyết định là nằm trong tay người dân và được thực hiện thông qua Quốc hội. Lúc này, ngân sách nhà nước vừa được giới hạn thời gian sử dụng, quy định thu chi, kiểm soát bởi hệ thống thể chế, báo chí và nhân dân.

3. Vai trò của quỹ ngân sách Nhà nước như thế nào?

Do ngân sách nhà nước là tập trung tài chính quan trọng nhất, kế hoạch tài chính cơ bản, tổng hợp của Nhà nước. Với vai trò chủ đạo trong hệ thống tài chính và nắm giữ vai trò quyết định sự phát triển của nền kinh tế - xã hội. Vì vậy vai trò của ngân sách nhà nước cũng phải được xác lập trên cơ sở chức năng và nhiệm vụ cụ thể của nó trong từng giai đoạn khác nhau. Ngân sách nhà nước có hiệu quả hay không cũng là một cách đánh giá hiệu quả điều hành cũng như lãnh đạo của Nhà nước.

- Đầu tiên, với chức năng phân phối, vai trò của ngân sách là huy động nguồn tài chính đảm bảo cho nhu cầu chi tiêu của nhà nước. Đồng thời thực hiện sự cân đối thu chi của tài chính. Đây cũng chính là vai trò truyền thống của ngân sách nhà nước trong các mô hình kinh tế. Gắn chặt với các chi phí của nhà nước trong quá trình thực hiện.

- Thứ hai, là công cụ tài chính của Nhà nước tạo sự thúc đẩy tăng trưởng của nền kinh tế, điều chỉnh cho nền kinh tế vĩ mô. Đây cũng là công cụ để nhà nước ngăn chặn lạm phát, giúp ổn định thị trường và giá cả cũng như giải quyết các vấn đề những nguy cơ tiềm ẩn về bất ổn định KT – XH.

Bên cạnh đó, phải có ngân sách nhà nước cần có quy mô lớn giúp cho nhà nước thực hiện các chính sách tài khóa phù hợp (chính sách nới lỏng hay thắt chặt), kích thích cho sản xuất, kích cầu để góp phần vào sự thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, ổn định xã hội.

- Thứ ba, là công cụ góp phần bù đắp những thiếu sót của kinh tế thị trường, đảm bảo cho xã hội công bằng, góp phần bảo vệ môi trường, thúc đẩy phát triển bền vững, vận hành kinh tế thị trường theo quy luật của riêng nó.

Vai trò của quỹ ngân sách Nhà nước như thế nào?
Vai trò của quỹ ngân sách Nhà nước như thế nào?

Tuy nhiên, mặt trái của nó lại là sự phân hóa giàu nghèo ngày một gia tăng trong xã hội, tạo ra sự bất bình đẳng trong phân phối thu nhập, tiềm ẩn những nguy cơ bất ổn định cho xã hội. Do mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận mà các chủ sở hữu nguồn lực khai thác mọi nguồn tài nguyên một cách tối đa khiến môi trường sinh thái bị hủy hoại, nhiều hàng hóa cũng như dịch vụ xã hội cần nhưng khu vực tư nhân lại không cung cấp như hàng hóa công cộng.

Vì vậy ngân sách nhà nước sẽ là công cụ giúp phân phối lại thu nhập giữa các tầng lớp dân cư xã hội, cung cấp hàng hóa dịch vụ công cho đất nước. Nên cần phải có sự cân bằng trong việc sử dụng ngân sách của nhà nước.

4. Quản lý quỹ ngân sách nhà nước

Việc quản lý quỹ ngân sách nhà nước là việc xây dựng những kế hoạch tạo lập, sử dụng ngân sách nhà nước tập trung vào các khoản thu, tổ chức và điều hòa vốn tiền mặt đảm bảo cho chi trả tiền ngân sách của nhà nước.

4.1. Đặc điểm của quản lý quỹ ngân sách nhà nước

- Đây là hoạt động của cơ quan có thẩm quyền hoạt động

- Được thực hiện trong quá trình tổ chức thu hồi, cấp phát, thanh toán những khoản chi tiêu và kiểm soát các khoản chi.

- Mục đích là nhằm đảm bảo khả năng thanh toán, chi trả và sử dụng một cách có hiệu quả ngân sách nhà nước

4.2. Nguyên tắc quản lý quỹ ngân sách nhà nước

- Tất cả khoản thu của ngân sách nhà nước đều tập trung vào kho bạc nhà nước

- Kho bạc nhà nước sẽ tiếp nhận, tập trung các khoản thu cho ngân sách nhà nước theo mệnh lệnh của người chuẩn thu và thực hiện chi trả theo lệch của cơ quan tài chính hoặc thủ trưởng đơn vị ngân sách hay người được ủy quyền chuẩn chi dưới các hình thức lệnh chi tiền và cấp phát hạn mức kinh phí.

- Kho bạc nhà nước nếu quản lỹ quỹ ngân sách cấp nào thì khi sử dụng quỹ ngân sách phải thực hiện lệnh của cơ quan tài chính cấp đó.

- Việc quản lý ngân sách của nhà nước phải có tính thống nhất, tính đầy đủ và tính phân cấp

Tính thống nhất thế hiện qua chế độ, chính sách, phương thức quản lý và sự thống nhất khi sử dụng đơn vị tiền tệ (đồng Việt Nam). Tính đầy đủ tức là yêu cầu các khoản thu chi của ngân sách phải được hoạch toán đầy đủ vào ngân sách nhà nước. Tính phân cấp tức là đòi hỏi nguồn thu của ngân sách cấp nào thì cần tập trung vào ngân sách của cấp đó, không sử dụng chéo ngân sách của cấp này cho ngân sách của cấp khác.

Quản lý quỹ ngân sách nhà nước
Quản lý quỹ ngân sách nhà nước

4.3. Nội dung hoạt động quỹ quản lý ngân sách nhà nước

- Xây dựng được kế hoạch tạo lập và sử dụng quỹ ngân sách nhà nước. Thiết lập và cụ thể hóa cho thu chi ngân sách nhà nước theo thời gian (năm và theo định kỳ).

- Sử dụng hệ thống pháp luật thu hiện hành, các nghiệp vụ cũng như kế hoạch thu được phân bổ để tạo lập quỹ ngân sách cho nhà nước.

- Tổ chức và điều tiết nguồn thu cho từng cấp ngân sách nhà nước trên cơ sở kế hoạch đã được phân bổ trước. Đảm bảo nguồn kinh phí kịp thời cho các cấp ngân sách nhà nước.

- Thực hiện việc chi trả, cấp phát cho các đối tượng, kiểm tra việc sử dụng kinh phí theo chế độ nhà nước.

4.4. Hệ thống cơ quan tài chính nhà nước và nhiệm vụ quản lý quỹ ngân sách nhà nước

4.4.1. Bộ tài chính cùng với cơ quan tài chính của địa phương

- Là hệ thống cơ quan quản lý chuyên môn tổng hợp, với chức năng quản lý ngân sách nhà nước, đảm bảo yêu cầu vật chất để thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của nhà nước hiệu quả và tiết kiệm nhất.

4.4.2. Cơ quan thuế và hải quan

- Là một bộ phận trong hệ thống cơ quan tài chính với chức năng xác định những khoản nộp bắt buộc để tạo nguồn cho ngân sách. Đây là hoạt động có ý nghĩa vô cùng quan trọng do các khoản thu về thuế đóng vai trò quyết định cho việc hình thành quỹ ngân sách của nhà nước. Vì vậy cơ quan thuế cần có những biện pháp cần thiết nhằm đảm bảo hoàn thành tốt nhiệm vụ, nâng cao ý thức chấp hành nghiêm túc những kỷ luật tài chính.

Cơ quan này được tổ chức thống nhất từ Trung ương đến địa phương, đảm bảo tốt nhiệm vụ thu ngân sách trên địa bàn hoạt động của từng nơi.

4.4.3. Kho bạc nhà nước

- Có chức năng quản lý quỹ ngân sách nhà nước.

- Nhiệm vụ chủ yếu của kho bạc là tập trung và phản ánh các khoản thu ngân sách nhà nước, thực hiện điều tiết các khoản thu ngân sách nhà nước cho các cấp ngân sách nhà nước. Đồng thời thực hiện chi trả, kiểm soát chi ngân sách nhà nước theo từng đối tượng thụ hưởng theo dự toán đã được duyệt.

- Kho bạc nhà nước được tổ chức theo hệ thống dọc, thống nhất từ Trung ương đến địa phương theo 3 cấp.

4.5. Trách nhiệm và quyền hạn của cơ quan quản lý tài chính nhà nước

Xây dựng kế hoạch ngân sách nhà nước:

- Cơ quan tài chính có trách nhiệm cùng các đơn vị Trung ương cũng như địa phương xây dựng dự án ngân sách nhà nước và dự án phân bổ ngân sách nhà nước để trình Chính phủ, đồng thời đề xuất các biện pháp nhằm thực hiện chính sách tăng thu, tiết kiệm chi ngân sách nhà nước.

- Cơ quan thuếcó trách nhiệm đánh giá tình hình thực hiện các khoản thu trong năm kế hoạch dựa trên những dự báo tình hình phat triển kinh tế xã hội để dự kiến số thu thuế, phí, lệ phí va cac khoản thu khac.

- Cơ quan Hải quan các cấp lập dự toán thu thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu va cac khoản thu khác liên quan đến xuất nhập khẩu cấp mình quản lý gởi các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền.

Trên đây là những chia sẻ chi tiết về quỹ ngân sách và quản lý quỹ ngân sách là gì. Dù thế nào đi chăng nữa thì sống trong một xã hội với cơ chế thị trường rộng mở, hội nhập kinh tế ngày một nâng cao thì chúng ta cũng nên hiểu rõ hơn và sâu hơn để không bị bỏ qua những kiến thức cần thiết. Hi vọng các bạn sẽ tiếp thu những chia sẻ một cách dễ dàng nhất. Chúc các bạn có một ngày vui vẻ!

Tác giả :Trần Tú Anh